Anne Çocuk Bilgisi

Sağlık, Magazin ve Haber Portalı

Bebek Beslenmesi ile İlgili Bilinmesi Gerekenler

bebek beslenmesi

Doğru ve sağlıklı beslenme alışkanlığı, obezite ve ergen veya yetişkin yaşlarda ortaya çıkabilecek hastalıkların önlenmesinde doğrudan etkilidir.

Bebeklerin sağlıklı büyümesi ve gelişimi için anne sütü bebek için çok önemlidir. Bebeğe ilk 6 ay sadece anne sütü özellikle verilmelidir. Anne sütü bebeğin ilk 6 ay enerji gereksiniminin tamamını, 6 ve 8. aylarda %70’ini, 9 ve 12. aylarda %50’sini ve 12 ve 24. aylarda ise %40’ını karşılamaktadır.

Tamamlayıcı beslenme ise, 6 ve 24 aylık bebeklerin, gerçek besin gereksinimleri ile anne sütü ya da formül sütlerden aldığı besinler arasındaki boşluğu doldurur. Sağlıklı ve doğru beslenme alışkanlığı, obezite ayrıca ergen ve yetişkin yaşlarda ortaya çıkabilecek hastalıkların önlenmesinde doğrudan etkilidir.

Tamamlayıcı beslenmenin 5 temel koşulu

  • Zamanında
  • Kaliteli
  • Yeterli
  • Güvenli
  • Keyifli beslenme

“Bebeğim aç kalıyor” endişe ve düşüncesi şişmanlığa zemin hazırlıyor

Tamamlayıcı besinler, 17. haftadan (4,5 aylık) önce başlamamalı ve 26. haftadan (6,5 aylık) sonraya bırakılmamalıdır. Tamamlayıcı beslenme, çocuk beslenmesinin ana parçası olmadığı bilinmelidir. Anne sütü yok veya yeterli değilse formül süt ile asıl gerekli besini karşılamaktadır.

Bebeklerin belli aylarda kilo alımı azalır. İlk 3 ayda bebeğin haftalık 150 ile 300 gr, 4 ve 6. aylarda haftalık 100 ile 200 gr alması beklenir. Sonraki aylarda ise kilo alımı biraz daha azalacaktır. Endişeye kapılmayın, bebeği gereğinden fazla beslemek aşırı kiloya yol açacaktır.

Bebeklerin mide kapasitesi ne kadardır?

  • Bebek, ilk günler 30 cc (2 yemek kaşığı)
  • 6. ayda 180 cc (1 çay fincanı)
  • 1 yaşında 240 cc (1 su bardağı)
  • Erişkinler ise 960 cc (1 sürahi) ile karnını doyurmaktadır.
  • Bebeğin mide hacmi 1. aydan sonra kilogram başına 30cc olarak kabul edilmektedir.

Ek gıdaya geçiş süreci nasıl olmalıdır?

ek gıdaya geçiş

Bebeğe anne sütü dışında bir gıda verileceği zaman dikkatli olunmalı, özellikle besinler tek tek denenmelidir. Ek gıdaya, az miktarda başlanıp, yavaş yavaş arttırılmalıdır. Tamamlayıcı beslenmede amaç çocuğun karnını doyurmak değildir, asıl amaç farklı lezzetlere alıştırmak ve alerjisi olan besinleri tespit etmek olduğu için aldığı miktar önemli değildir.

Başlangıçta kabul görmeyen besinlerin tekrar tekrar denenmesi önerilmektedir. Çünkü bebeklerin yeni bir lezzete alışması yaklaşık 8 ile 10 denemede gerçekleşir. Besinler tek tek denendikten sonra karışımlara geçilmelidir.

  • 6 ile 8 aylık bebekte 2 öğün tamamlayıcı gıda (Eğer anne sütü az ise 3 öğün olabilir)
  • 9 ile 11 aylık bebekte 3 öğün
  • 12 ile 24 aylık bebekte gerekirse ek 1 veya 2 ara öğün ilave edilebilir.
  • Yeterli hayvansal gıda alan bir bebeğin, tamamlayıcı beslenme döneminde günlük 200-400ml; yeterli hayvansal gıda almıyorsa günlük 300 ile 500ml süt (anne sütü ya da formül süt) tüketmesi gerekmektedir.

Püre şeklindeki yiyeceklere, bebeğin çiğneme becerisini kazandığı ve dildeki itme refleksinin kaybolduğu döneme kadar (7 ile 8.ay) devam edilmeli, daha sonra kıvam dereceli olaraki miktar abartılmadan arttırılmalıdır. Zamanında pütürlü gıdalara alışamayan çocuklar ileride de püre yiyecekler isteyeceklerdir. Bebeğinizi “Blender Bebeği” haline getirmemeye özen göstermelisiniz.

Bebek için 6 ile 8 ay arası 2 öğün, 9 ile 12 ay arası ise 3 öğün ek gıda yeterlidir. Her öğün, yaklaşık 1 çay bardağı kadar olması yeterlidir. Fazla miktarlarda beslemek, ileride obezite başta olmak üzere pek çok sağlık sorununa yol açtığı unutulmamalıdır.

Ek gıdalara başlayan bebeğin dişleri, günde en az 1 kez tülbent veya parmak fırçası ile silinmelidir.

Bebeğinizin sağlıklı gelişimi için…

  • Yemek zamanlarının düzenli ve aynı saatte olmasına özen gösterin.
  • Çocuğunuzun porsiyonlarını mutlaka yaşına uygun hazırlayın.
  • Besinleri çocuğunuza değişik kıvam, tat, renk ve çeşitlilikte sunun.
  • 6. aydan itibaren mama sandalyesi kullanın ve sofrada yeme alışkanlığı kazandırın.
  • Şekerli besinleri asla herhangi bir amaçla ödül olarak bebeğinize vermeyin.
  • Çocuğunuzla birlikte, mutlaka karşısına oturarak yemek yiyin. Unutmayınız ki, çocuklar pek çok şeyi erişkinleri taklit ederek öğreniyorlar.
  • Kendini beslemesine izin verin ancak yeterli miktarlarda beslenmesi için de ona yardım edin.
  • Yemek için çocuğunuza yeterli zamanı mutlaka verin ancak bu süreyi yarım saatten fazla uzatmayın.
  • Ana ve ara öğünlerin aralarını iyi ayarlamanız gerekir. Ana öğün öncesinde en az 2 saatlik bir boşluk olmasına dikkat edin.
  • Çocuğunuzun çok fazla acıkıpta, sinirlenmesine fırsat vermeyin.
  • Çocuğunuz uykuluyken onu beslemeye çalışmanıza gerek yok. Unutmayın…
  • Çocuğunuzu zorla veya televizyon ve tablet karşısında, oyun oynatarak beslemeye çalışmayın. Yemek zamanlarının stresten uzak, rahat bir ortamda olmasını sağlamalısınız.
  • Çocuğu susuz bırakmayın ancak yemek öncesinde vede yemek sırasında çok su vermeyin.

Her bebeğin kilo ve boy gelişimine göre tamamlayıcı gıda çeşitlerinden hangisinin daha erken hangisinin daha sonra başlanmasına bebeğinizin gelişimini takip eden doktorunun karar vermesi doğru olacaktır. Aşağıda anlatılanlar sadece genel bilgi amaçlıdır. Her bebek kendine has özellikler taşıdığını da belirtmemiz gerekir.

Tamamlayıcı beslenme süreçleri

İlk başlanacak tamamlayıcı gıdalar; sebze, tahıl ve meyve olmalıdır. (Bu sıralama doktorunuzun önerisine göre değişiklik gösterebilir)

  • 6 aylık bebek kaşıktan akmayacak kıvamda püre ile,
  • 7 aylık bebek pütürlü besinler ile,
  • 8 aylık bebek parmak besinler ile (Makarna, haşlanmış patates, köfte, ekmek, peynir),
  • 9 aylık bebek ise küçük parçalar halinde kesilmiş besinler yemelidir.
  • 12 aylık olan bebeğin ise aile sofrasında yer alması çok önemlidir.

Tahıl

• Organik çavdar, pirinç unu, buğday, yulaf unu gibi tahıllar su ile pişirildikten sonra ılıkken üzerine devam sütü veya anne sütü eklenip muhallebi kıvamına getirilerek verilebilir.

Tahılların erken dönemde beslenmede olması oldukça önemlidir. Sindirim sisteminin gelişimine olumlu katkıları var olduğu unutulmamalıdır. Yatmadan önce verilecek tahıllı gıda bebeğinizi gece boyunca tok tutarak sık uyanmasını engelleyecektir.
• Bir haftalık denemeden sonra bir sonraki besin grubuna geçiş yapabilirsiniz.

Sebze

Sebze Püresi

Malzemeler: 1 tatlı kaşığı pirinç, veya irmik, ½ adet havuç, ½ orta boy patates

Yapılışı: Pirinç, patates ve havuç yıkandıktan sonra soyulup küçük bir tencereye koyulur. Üzerini geçecek kadar içme suyu ilave edilir vede kaynatılır. Sebzelerin fazla pişirilmemesi ve hemen tüketilmesi çok önemlidir. Haşlanan sebzeler, ilk hafta tel süzgeç, daha sonraki günlerde çatal kullanılarak ezilip püre haline getirilebilir. Bu püreye 1 tatlı kaşığı zeytinyağı da ilave edebilirsiniz. Bebeğin çiğneme ve yutma fonksiyonunun gelişmesi için mümkün olduğunca blender gibi elektronik mutfak aletleri kullanılmayın.

Kırmızı et ise bebekler için demir deposu ve iyi bir protein kaynağıdır. Bu nedenle haftada 5 gün yedirilmesi tavsiye ediyoruz. Et veya kemik suları yemeğe lezzet katar ancak protein değeri etin kendisi kadar olmadığı için et ve kemik suyu veya yemeklerin suyu önerilmemektedir. Tamamlayıcı beslenme çağındaki bir bebeğe haftada bir gün beyaz et de verilmelidir.

İlk 1 sene bebeklerin gıdalarına asla tuz ve şeker katılmamalıdır.

  • İlk önce 1 veya 2 tatlı kaşığı sebze püresi verilerek başlanır, miktarları yavaş yavaş artırılır.
  • 3 günde bir sebzeler yavaş yavaş çeşitlendirilmelidir.
  • Bebeğe kolay yedirebilmek için önce sebze çorbası verilir. Bebek alıştıkça kaşıktan akmayacak kıvamda sebze püresine geçilir.
  • Sebzelere piştikten sonra 1 tatlı kaşığı sızma zeytinyağı ilave edebilirsiniz.
  • Sebze pürelerini iki günlük hazırlayabilirsiniz. 1. gün taze, 2. gün ısıtarak verilebilir. Hazırlanan besinlerde yeşil yapraklı bitkiler varsa o besin tekrar ısıtılmamalıdır. Tekrarlayan ısıtmalar sonucu besin içindeki nitrit artacaktır.
  • Erken dönemde (6. ve 7. aylar arasında) sebze pürelerine kırmızı et de eklenmelidir. Bir adet ceviz büyüklüğünde iyi çekilmiş önce kuzu eti, sonra da dana eti katılabilir. İlerleyen zamanlarda 1 kibrit kutusu kadar parça et de eklenebilir.

Bakliyat

  • Bakliyat grubu bebeklere 8. aydan sonra verilebilir.
  • Nohut ve fasulye, içerdiği fitatlardan (gaz yapıcı özelliği) dolayı bir taşım kaynatılarak ilk suyu döküldükten sonra pişirilip tüketilmelidir.
  • Mercimek çorbası değerli bir tamamlayıcı gıdadır. Tarhana çorbası içerdiği tahıl, yoğurt ve yumurta nedeni ile tamamlayıcı beslenmede yeri vardır, 7. aydan sonra verebilirsiniz.
  • Bir haftalık denemeden sonra bir sonraki besin grubuna geçiş yapılmalıdır.

Meyve

  • Bebeğe alıştırma döneminde, 1 ile 2 tatlı kaşığı taze sıkılmış meyve suyu verilebilir. Bebek alışınca ivedi bir şekilde meyve püresine geçilmelidir.
  • Meyveler iyice yıkanmalı, kabukları soyulup, cam rende kullanılarak püre haline getirilmelidir.
  • Günde bir çay bardağının ¼’i kadar meyve püresi verilmelidir ve miktar yavaş yavaş artırılarak bir çay bardağına kadar verilebilir.
  • Her meyveyi 3 gün üst üste denemek, alerjik reaksiyonları gözlemlemek açısından çok doğru olacaktır.
  • Lif içeriği nedeniyle her zaman meyve suyu yerine meyvenin kendisi tercih edilmelidir.
  • Meyvelerin mevsiminde tüketilmesi önemlidir.

Bebek ne zaman su içmeye başlar?

Bebeğe ek gıda verilmeye başladıktan sonra öğün aralarında 3 ile 4 tatlı kaşığı kaynatılıp, ılıtılmış ve tercihen cam damacanadan alınmış su verilebilir. Günde toplam, 90 ile 100cc’ye kadar su verilebilir.

Tamamlayıcı besinlere alışan bebek yoğurt, yumurta sarısı ve peynir yiyebilecektir. Ev Yoğurdu, sindirimi kolay olduğundan bebekler için iyi bir besindir. Ayrıca yoğurt bağırsak mikroflorası için gerekli bakteriler içerir. 1 çay bardağı olarak ara öğünde bebeğe verilebilir.

Yoğurt tarifi:

İnek sütünü kaynatın, elinizin dayanabileceği sıcaklığa gelinceye kadar soğutun. 1 litre süte, 1 ile 2 çorba kaşığı süt içinde sulandırılmış 1 çorba kaşığı yoğurdu maya olarak ekleyin ve yavaşça karıştırın. Bu karışımı hareket ettirmeden oda sıcaklığında 4 saat bekletin ve ardından buzdolabına koyun.

Bebeğinizin günün en önemli öğünü: “Kahvaltı”dır

  • Kahvaltı, uyandıktan sonra mutlaka 2 saat içinde, saat 10.00’dan sonra olmamak koşuluyla yapılmalıdır.
  • Kahvaltıda karışımlar, lapa ile besleme ve bebe bisküvisi kullanımı tavsiye edilmiyor.
  • İlk başta belki alıştırmak için karışım şeklinde kahvaltı başlanabilir ancak hızlıca lokmalar halinde verilen bir kahvaltıya mutlaka geçilmelidir.
  • Bisküvi yerine evde yapılmış veya katkısız tam buğday ekmeği kullanılmalı.
  • Lapa şeklinde beslenmenin tat zevkini öldürdüğü, fazla kiloya neden olduğu, bebeklerin çiğneme, yutma reflekslerinin gelişmesini engellediği unutmamalısınız.
  • Peynire 6 ile 9. aylar arasında küçük miktarlarda başlanır, 9 aylıktan sonra miktar artırılarak 1 kibrit kutusuna çıkarılır. Suda bekletilmiş beyaz peynir veya lor peyniri yedirilebilir.
  • İlk 1 sene bebeğe sadece yumurtanın sarısı verilmelidir. Çeyrek yumurta sarısı olarak başladıktan sonra, günlük 1 yumurta sarısı katı pişmiş olarak tüketilebilir.

Bebeğe enerji yönünden zengin olması ve alerjik olmaması nedeniyle 6. aydan itibaren en fazla 1 tatlı kaşığı pekmez verebilirsiniz. Demir açısından zengin olan pekmezin, bebeğin zihinsel ve bedensel gelişimine önemli katkıları olduğu unutulmamalıdır.

Eğer bebeğinizin alerjisi yoksa…

  • Ceviz, badem, fındık gibi gıdalar, 8. aydan sonra iyice ezilip meyve püresi ya da yoğurda katılarak tüketilebilir. Alerjisi olan bebeklerde ise doktora danışılarak 12. aydan sonra başlamalıdır.
  • 8. aydan itibaren haftada 2 kez kılçıksız buğulama veya ızgara balık verilebilir. Metal yoğunluğu açısından dip balıkları (Barbun, mezgit, kefal, dil balığı, lüfer, kalkan, levrek vb.) önerilmemektedir. Hamsi, istavrit, palamut ve uskumru gibi yüzeye daha yakın olan balıklar tercih edilebilir. Ayrıca balık çorbası içmek de bebeğin hoşuna gidebilir.

Süt çocuklarında sakınılması gereken besinler nelerdir?

  • Nefes borusuna kaçma riski olan sert, yuvarlak besinle, (Kuruyemişler bütün halinde 5 yaşından önce; havuç, elma gibi sert sebze ve meyveler ise bütün halinde 3 yaşından önce çocuğa verilmemelidir.)
  • Şekerli içecekler ve çay,
  • Hazır çorba, meyve suları, konserveler,
  • Nitrit içeren sosis, salam, sucuk,
  • Patlıcan ve bakla,
  • Yumurta beyazı, inek sütü, bal (1 yaş öncesi verilmemelidir).

Bebek, yaklaşık 8 aylık olunca tamamlayıcı besinler daha ağırlık kazanacak. Bu dönemde anne ve babaların 3N, bebeğin ise 1N kuralına uyması gerekir.

3N Kuralı: Öğünlerin ne zaman olacağını, nerede yeneceğini ve yemekte ne yeneceğini siz belirlersiniz.
1N Kuralı: Yemekte ne kadar yiyeceğini bebeğiniz belirler.

Hangi dönemde hangi besinler tüketilmeli?

  • 0 ile 6 Ay : Sadece anne sütü
  • 4 ile 6 Ay (Anne sütü yetersiz, bebek kilo almıyor): Anne sütü, formül süt (tercihen demirle desteklenmiş)
  • 6 ile 8 Ay (Günde 2 öğün): Anne sütü, anne sütü yetmiyorsa formül süt, tahıl, meyve püresi, zenginleştirilmiş sebze püresi (etli, tavuklu, peynirli), haşlanmış yumurta sarısı, beyaz peynir ve yoğurt
  • 8 ile 12 Ay (Günde 3 öğün): Baklagiller, ezilmiş makarna, pilav, ekmek, et, tavuk, balık, köfte, sebze yemekleri
  • 1 Yaş ve üzeri (Günde 3 veya 4 öğün): Anne sütü, ev yemekleri (tüketebileceği şekilde sunulan), demirle zenginleştirilmiş devam sütü ya da inek sütü