Anne Çocuk Bilgisi

Sağlık, Magazin ve Haber Portalı

Çocukluk Çağı Şizofrenisi Nedir?

Çocukluk çağı şizofrenisi çocuğun gerçeklik ile ilişkisini bozan önemli bir beyin bozukluğudur. Şizofreni rahatsızlığında düşünce, davranış ve duygusal pek çok farklı bulgu ortaya çıkabilimektedir.

Bu alanlar ile ilgili bozulmalar bazen halüsinasyonlara, bazen sanrılara bazen de anormal düşünce ve davranışlara neden olabiliyor. Pek çok farklı bulgu ortaya çıkabilmesine rağmen bu bulguların ortak noktası çocuğun günlük yaşamında belirgin bozulmalara neden olması oluyor.

çocukluk çağı şizofreni

Çocukluk şizofrenisi yetişkin şizofrenisi ile benzer özellikler göstermesine rağmen çocuğun gelişimi ve davranışları üzerine olumsuz etkisi çok daha belirgin olduğu unutulmamalıdır. Çocukluk döneminde şizofreni tanısı konulan bir çocuk şizofreni tanısının beraberinde getirdiği yük ile daha erken yaşlarda tanışmak zorunda kalacaktır.

Tedavi sürecinin beraberinde getirdiği sorunlar, duygusal ve sosyal gelişim ile ilgili sorunlar, eğitimsel destek ihtiyacı gibi pek çok farklı sorun ile çocuğun bunlarla baş etmesi gerekecektir. Çocukluk çağı şizofrenisi yaşam boyu tedavi gerektiriyor. Çocukluk çağı şizofrenisi ne kadar erken tanı konularak erken tedavi edilirse yaşam boyu etkileri en aza inebilir.

Erken bulgular ve işaretler nelerdir?

Çocukluk çağı şizofrenisinde gelişimsel dönemlerde farklı bulgular ile karşılaşılabiliniyor. Yapılan çalışmalarda çocukluk dönemi şizofrenisi tanısı almış pek çok çocukta, erken gelişimsel dönemlerde konuşma gecikmesi, yürümede gecikme, anormal motor davranışların (yuvarlanma, kanat çırpma hareketi) gibi) daha sık görüldüğü bildirilmektedir.

Bahsedilen bulguların pek çoğu otistik spektrum bozukluğunda da gözlemlenebildiği için başlangıçta otizm tanısının mutlaka dışlanması gerekmektedir.

Ergenlik döneminde şizofreni bulguları nelerdir?

Aileden ve arkadaş çevresinden uzaklaşma, İçe kapanma,Okul performansında azalma, Uyku sorunları, Garip tuhaf davranışlar,
İsteksizlik, Yetişkinlere göre görsel halüsinasyonlar ve sanrılar daha azdır.

Ergenlik döneminde şizofreni bulguları yetişkinler ile benzer özellikler göstermesine rağmen tanımlaması daha güç olabiliyor. Pek çok farklı bulgu ergenlik dönemi sorunları ile karışabilecek olmasına karşın sıklıkla şizofreni ile ilgili bulgular çok daha şiddetli oluyor. Ergenlik döneminde şizofrenide başlangıçta görülebilecek bulgular ise şunlardır:

Çocukluk dönemi şizofrenisinde görülebilecek geç belirtileri nelerdir?

Çocuğun yaşının ilerlemesi ile yetişkine benzer özellikle bulgular daha belirgin bir şekilde ortaya çıkmaya başlayacaktır. Yaşın ilerlemesi ile bulgular giderek netlik kazanacaktır.

Halüsinasyonlar:
Halüsinasyonlar tüm duyu organlarını içerebiliyor. Olmayan şeyleri duyma, görme ve koklama tarzında oluyor. Bazen cinsel kokular tarzında koku halusinasyonları olabilirken, bazen de kendisi hakkında konuşan, anlamsız gürültü tarzında sesler olabiliyor. Bazen televizyondan kendisi ile ilgili mesajlar gönderildiğine inanabiliyor. Bu yaşantıların gerçek tecrübelerden hiç farkı yoktur.


Sanrılar:
Sanrının anlamı, gerçek olmayan yanlış inanışlardır. Mesela kişi kendisi ile ilgili bir komplo kurulduğuna, kendisine zarar verebilecek kişiler olduğuna inanır. Etrafındaki kişiler onun hakkında konuştuğunu düşünürler.

Yada bu inançlar erotomanik tarzda olabilir. Sıklıkla kendisinden statü olarak daha üstün olan birisinin kendisine aşık olduğuna inanabilirler. Bazen de sanrılar bedensel algı ile ilgilidir. Bedeni çürümekte olduğunu, yok olduğunu düşünmektedir.

Düzensiz, bozuk düşünceler (konuşma):
Düzensiz, dağınık düşünceler kişinin konuşması ile anlaşılırlar. Etkin iletişim becerisi kaybolmuştur. Konuşmada anlam bütünlüğü genellikle yoktur. Konuşma bazen anlaşılması mümkün olmayan kelimeler içerebilir. Bazen de konuşma tamamen kaybolabiliyor. Dağınık yada anormal davranışlar:Çok farklı şekillerde ortaya çıkabiliyor.

Amaca yönelik olmayan davranışlar ise ön plandadır. Kişi amaçlı davranışları yerine getirmekte çoğu kez zorlanır. Bazen istenilenin tam tersi davranışlarda bulunabilirler. Garik bir beden postürü gelişebilir. Bulgular aşırı hareketlilik halinden konuşma ve davranışların tamamen ortandan kaybolduğu katatoni haline kadar farklılık gösterebiliyor.

Negatif semptomlar:
Normal işlevsellik becerisinin azalması ile karakterizedir. Duygusal katılımda sınırlılık en belirgin bulgudur. Öz bakım becerileri azalmaktadır hatta azalmıştır. Göz teması süresi oldukça kısadır. Konuşmalara, çevresindekilerin duygusal dışa vurumlarına vermesi gereken tepkileri veremezler.

Genel bir boş vermişlik ve sosyal temasa geçmeye karşı isteksizlik hali mevcuttur. Çocukluk çağı şizofrenisi erken yaşlarda ortaya çıkar ve yaşın ilerlemesi ile birlikte yetişkin şizofrenisine benzer bulgular giderek artış gösterirler. Erken bulgular bazen öylesine hafif olabilir ki tecrübeli bir göz bile bazen yanılabiliyor.

Bazen bu erken bulgular gelişimsel dönemin özelliklerine atfedilerek, tanı atlanabilir. Sıklıkla zaman geçtikçe bulgular giderek daha belirgin hale gelir ve daha dikkat çekici bir hal alacaktır. Sonraki aşamadaysa psikotik semptomlar olarak adlandırılan halüsinasyon, sanrılar ve düşünce yapısında bozulmalar ortaya çıkar. Düşünce yapısının bozulması ile çocuğun gerçeği değerlendirme yetisi bozulur ve hastane yatışı gerekecektir.

Ne zaman doktora gitmeliyim?

Çocuğunuzdaki değişiklikleri fark etmek ve bazılarını kabullenebilmek pek çok kez çok güç olabilir.

Bununla beraber bazen kendilerinin de öngörebildikleri tanılardan çocuğu korumak için anne ve babalar doktor başvurusunu ertelemektedirler. Ancak bu uzun yolculukta erken tanının yardımcı olacağı akıldan asla çıkarılmamalıdır. Diğer yönden çocuğunuzdaki değişiklikleri sizden başka kişilerin fikrini alarak netlik kazanmak size yardımcı olabiliyor. (okul rehberlik bölümü, öğretmeni gibi)

Aşağıdaki bulguları gözlemlediğinizde doktor yardımı almakta fayda vardır;

Akran ve arkadaşları ile kıyasladığınızda gelişimsel olarak gerilik durumu varsa,
Öz bakım becerilerini yerine getirmemek  (yıkanmamak, giyimine özen göstermemek, kişisel bakımını aksatmak gibi) Sosyalleşmeye karşı isteksizlik varsa,
Akademik başarıda ani düşme oluyorsa,

Garip yemek yeme ritüelleri mevcutsa,
Çevresindeki kişilere karşı aşırı şüpheci davranıyorsa,
Durumlar karşısında uygun olmayan duygusal dışa vurumlar da bulunmak yada genel bir tepkisizlik hali içinde oluyorsa,
Garip fikirler ve düşünceleri varsa,

Belirgin öfke hali, saldırgan davranışlar ve kendine zarar verici davranışlar olması durumunda,
​Garip tuhaf amaca uygun olmayan davranışların olması durumunda,

Yukarıda belirtilen belirtilerin bir kısmının olması çocuğunuzda mutlaka ve mutlaka çocukluk çağı şizofrenisi olduğu anlamına gelmez. Bazen bu belirtiler depresyon yada farklı bir tıbbi durum ile ilişkili olabilir. Fakat yine de en kısa sürede bu sorunların kaynağının saptanması gerekir. Diğer yönden aşağıda sayılacak olan belirtiler çocukluk çağı şizofrenisi için daha özgün belirtilerdir ve hızlı bir şekilde değerlendirme yapılması gerekmektedir.

Gerçek ile teması olmayan inanışlar (sanrılar) varsa,
Olmayan şeyleri duyuyor ve görüyorsa, (halüsinasyonlar)
Bozulmuş veya mantıksız düşünceleri varsa,
​Anlamsız konuşmaları oluyorsa,

Çocukluk çağı şizofrenisinin nedenleri nelerdir?

Çocukluk çağı şizofrenisi ile ilgili özel bir neden ifade edilmemesine rağmen yapılan çalışmalarda yetişkin şizofrenisi ile benzer bir temelin bulunabileceği de ifade edilmektedir. Bazı vakalar da niçin şizofreninin erken başlangıç gösterdiği hiç bilinmemektedir.

Çocukluk çağı şizofrenisi, yetişkin şizofrenisi gibi beyin ile ilgili bir bozukluk olduğu unutulmamalıdır. Belki de psikiyatrideki en belirgin genetik yatkınlıkların ön planda olduğu rahatsızlıklardan birisi olmasına rağmen çevresel pek çok farklı durumunda bu tabloyu tetiklediği de düşünülmektedir.

Beyinde haberleşmeyi sağlayan kimyasallar ile ilgili bozulmalar, beynin yapısal sorunları, bazı beyin bölgelerinin aşırı çalışması ve bazı bölgelerin en belirgin genetik yatkınlıkların ön planda olduğu rahatsızlıklardan birisi olmasına rağmen çevresel pek çok farklı durumunda bu tabloyu tetiklediği düşünülüyor.

Beyinde haberleşmeyi sağlayan kimyasallar ile ilgili bozulmalar ve beynin yapısal sorunları, bazı beyin bölgelerinin aşırı çalışması ve bazı bölgelerin eterince çalışmaması gibi pek çok farklı durum şizofreniden sorumlu tutulmaya çalışılmıştır.

Ancak bu bulguların önemi henüz netlik kazanmamıştır. Halen niçin şizofreni olunuyor sorusunun en iyi cevabı “genetik faktörler zemin hazırlar ve çevresel faktörlerde uygun zemin ile birleştiğinde tetiği çekerek şizofreni tablosunun oluşmasına neden olur” ifadesi kullanılmaktadır.

Risk faktörleri

Şizofreninin ortaya çıkma nedeni tam olarak bilinmemesine rağmen pek çok farklı risk faktörü de tanımlanmıştır,

Ailede şizofreni öyküsünün olması,
Anne karnında ve doğum sonrasında viral rahatsızlık geçirmek, toksinlere maruz kalmak,
Otoimmün hastalıklar,
Çocukluk dönemindeki travmatik yaşantılar,
Stresli yaşam olayları,
​Sosyal desteğin zayıf olması,

Şizofren sıklıkla 20 li yaşlardan 30 lu yaşlara kadar başlama eğiliminde olduğu bilinmektedir. Çocukluk döneminde yetişkinlik dönemiyle kıyaslandığında görülme olasılığı daha düşük bir olasılıktır. 17 yaşın altında şizofreni tanısı alan çocuklara “erken başlangıçlı şizofreni”, 13 yaşın altında başlayan vakalarda da ise “çok erken başlangıçlı şizofreni” tanısı konulur. Yaş azaldıkça çocuklarda şizofreni görülme sıklığı da oldukça azalmaktadır.

Ortaya çıkabilecek olan sorunlar;

Tedavi edilmediğinde çocukluk çağı şizofrenisi çok ciddi duygusal, davranışsal vede sağlık sorunlarına neden olabilir. Bu rahatsızlıkla ile ilgili sorunlar sıralanmıştır;

İş veya okul başarısında düşme,

Yıkanmak, giyinmek, kendi ihtiyaçlarını karşılamak ile ilgili güçlükler,

Arkadaş vede aileden uzaklaşmak,

Kendine zarar verici davranışlar ve intihar.

Kaygı ve depresyon,

Alkol ve diğer uyuşturucu maddeleri kötüye kullanma eğilimi,

​Aile içi çatışmalar,

Bağımsız yaşam becerilerinin kaybedilmesi,

​Tedavi sürecinde kullanılan ilaçların yan etkileri ile ilişkili sağlık sorunları,

Saldırgan davranışlara maruz kalmak.

Randevuya nasıl hazırlanılmalıdır?

Şizofreni uzun süre takip ve tedaviyi gerektiren tıbbi bir rahatsızlık. Bu nedenden dolayı çocuğunuzu pedagog veya psikologdan ziyade çocuk psikiyatrisi uzmanına götürmelisiniz. Mümkünse de muhtemelen hastane yatışı hızlı bir şekilde gerçekleştirileceği için yatan hasta bölümü olan, çocuk psikiyatrisi alanında özgün bir yere müracaat edilmesi daha uygun olacaktır.

Bazen doktor başvuruları sürecinde kişiler gerek hastane ortamının tuhaf havası, gerekse yaşadıkları kaygılardan ötürü söylemek yada sormak istediklerini unutabilir. Görüşme randevusu öncesinde hazırlanabilecek küçük bir soru listesi size yardımcı olabileceğini unutmayın.

Gördüğünüz bulgular nelerdir?. Bu bulgular zamanla değişim gösterdi mi ve ne zaman başladı.?
​Önemli kişisel vede bilgiler.

Çocuğunuzu etkileyecek, bu durum için tetikleyici olabilecek önemli yaşam olayları var mıdır?

​Başka tıbbi sorunlar varmı?.

Diğer yaşadığı psikiyatrik sorunların yanında, ek tıbbi rahatsızlığı var mıdır?

Hekiminize Sormayı unutmayın

​Hekiminize aşağıdaki soruları yada ek olarak sormak istediğiniz soruların listesini hazırlayarak görüşmenizde atladığınız bir nokta olmamasını sağlayabilirsiniz.

Çocuğumun yaşadıklarının sebebi nedir?

Çocuğuma hangi testlerin yapılması gerekir?

Çocuğumdaki bu durum geçici mi kalıcı mıdır?

Çocuğum için en uygun tedavi nedir?

Çocukluk çağı şizofrenisi tanısı çocuğumu yaşamını nasıl etkileyecektir?

Çocuğum hangi uzmandan yardım almalıdır?

Çocuğuma bu süreçte destek sağlamak için başka kimler destek olabilir? Özellikle önerebileceğiniz bilgi kaynağı var mıdır?

Testler ve Tanı

Çocukluk çağı şizofrenisi klinik bir tanıdır vede bu tanıya özgün her hangi bir labaratuvar testi yoktur. Hekiminiz bu tanıyı koyabilmek için muhtemelen DSM – V tanısal el kitabındaki tanı kriterlerini kullanacaktır. Bunun yanı sıra başka tıbbi rahatsızlıkları eleyebilmek için fizik muayene tanısal süreçte gerçekleştirilir.

Laboratuvar testleri ise sıklıkla diğer tıbbi rahatsızlıkları elemine edebilmek için uygulanıyor. Tanısal anlamda yön gösterici değildirler. Sıklıkla EEG, Beyin MRI, Tam Kan sayımı ve diğer rutin biyokimyasal tetkikler planlanır.

Tedavi ve ilaçlar

Çocukluk çağı şizofrenisi yaşam boyu tedaviyi de beraberinde getirmektedir. Bazen şizofreni ile ilgili bulgular gerileyebilecek olmasına karşın sıklıkla ilaç tedavilerinin erken sonlandırımı daha sonraki dönemde bulguların daha şiddetli bir şekilde ortaya çıkmasına neden olabiliyor. Tedavi ekibinde psikolog, terapist gibi pek çok farklı kişi olabilecek olmasına rağmen mutlaka ve mutlaka bu ekip çocuk ergen psikiyatrisi uzmanı tarafından yönetilmelidir.

Bu süreçte hastanın gerçeği değerlendirme becerisi kaybolacağından ailenin tedavi uyumu konusunda eğitilmesi, hangi semptomların uyarıcı olabileceğinin öğretilmesi, ilaç tedavi takibinin hastadan bağımsız olarak sürdürülebilecek bir sistem oturtulması da çok önemlidir.

Tedavide farklı isimlerde ilaçlar kullanılmasına rağmen genel olarak kullanılan ilaçlar ise antipsikotiklerdir. Tedavi sürecinde pek çok farklı antipsikotik kullanılabilmektedir. Tedavide hangi antipsikotiğin kullanılacağı hastanın yaşı, cinsiyeti, ek tıbbı rahatsızlığının olup olmaması, bazen semptomları çeşidi gibi pek çok farklı kriter göz önüne alınarak tercih edilecektir. Bazı tedavilerde ortaya çıkabilecek yan etkilerden korunabilmek için düzenli kan tetkikleri yaptırmak gerekmektedir.

Ev ortamında Dikkat edilmesi gereken noktalar

Mutlaka İlaç tedavisini size önerilen şekilde kullanın. Bazen aileler verilen tedavileri ile ilgili kaygılandıklarında verilen tedavi dozlarından daha düşük dozlarda tedavi verme eğiliminde olabiliyorlar. Uygu tedavi yönteminin hekiminiz tarafından çocuğunuzun yaşına ve kilosuna göre verildiğini unutmayınız.

Diğer ilaçları alırken mutlaka dikkatli olun. Başka bir hekim tarafından farklı bir rahatsızlıktan dolayı bir tedavi başlandığında hekiminize ulaşarak her hangi bir etkileşim olup olmadığını mutlaka sorunuz. Dikkatli olunuz. Çocuğunuzda belirtiler ile ilgili her hangi bir değişiklik gözlemlediğinizde mutlaka takip eden çocuk ergen psikiyatristiniz ile irtibata geçmelisiniz. Bu değişiklikler bazen yeni başlayacak bir atağın ilk semptomları olabiliyor.

Fiziksel aktivite vede yeme düzenini sağlayın. Tedavide kullanılan pek çok ilaç kilo ile ilgili sorunlara neden olabiliyor. Bu sebeple mutlaka spor ve sağlıklı beslenme ile ilgili profesyonel destek alınmasında fayda olacaktır.

Gereksiz başvurulardan kaçının. Çocukluk çağı şizofrenisi tıbbi bir rahatsızlıktır. Bu sebeple sağlık profesyonelleri tarafından tedavi edilmelidir. Ne yazık ki pek çok vaka da görülen cinci hocalar ve aklıselim olmayan hocaların müdahaleleri faydadan çok zarar vermektedir.

Kaynak:Dr.Genco Usta