Anne Çocuk Bilgisi

Sağlık, Magazin ve Haber Portalı

Tüp Bebek Nedir? Nasıl Yapılır?

tüp bebek

Tüp Bebek Nedir?

Nasıl Yapılır?

6 Maddede Tüp Bebek Aşamaları Neler?

Bazı çiftler evliliğin tadını çıkarmak ister vede çocuk sahibi olmak bir süre planları dahilinde olmaz. Bazı çiftlerse evliliklerini direkt bir bebekle taçlandırmak isterler. Fakat bazen işler istenildiği gibi gitmeyebilir. Bu istek, bebek sahibi olmanıza engel olan olası sağlık problemlerinden dolayı zor vede stresli günler geçirmenize sebep olabilir.

Tüp bebek (IVF) nedir?

Tüp bebek kısaca; anne vede baba adayından alınan üreme hücrelerinin laboratuvar ortamında döllendirilerek embriyo gelişiminin sağlanması vede kadının rahmine yerleştirilmesi işlemine deniyor.

Eşinle bir sene boyunca düzenli vede korunmasız cinsel ilişkide bulunmanıza rağmen, gebelikle ilgili sorun yaşıyorsanız tüp bebek tedavisine başvurabilirsiniz. Eğer yaşın 35 vede üzerindeyse doğal yollardan gebelik için 6 ay beklemeli ve ardından bir uzmana başvurmalısın. Çünkü 44 yaşına kadar uygulanabilen bu yöntemde, 42 yaşından sonra başarı oranı oldukça düşüyor.

Tüp bebek tedavisi kimlere uygulanabilir?

  • Kısırlık (infertilite) teşhisi konulan kişilerde.
  • Tüplerin her ikisi tıkalı olanlarda.
  • Cerrahi operasyonla tüpleri alınanlarda.
  • Yumurta bozukluğu olanlarda.
  • Yumurtalıkta kısırlığa sebep teşkil eden kistleri olan kişilerde.
  • Sperm veya yumurta sayısında yetersizlik söz konusu olan kişilerde.
  • Menisinde sperm bulunmayanlarda.
  • Sperminde kalite bozukluğu olanlarda.
  • Sperm hareketliliği konusunda sorun yaşayanlarda.
  • Sperm hücrelerinde şekil bozukluğu olanlarda.
  • Hormon bozukluğu yaşayanlarda.
  • Cinsel birleşme ile oluşan bazı sorunlarda.
  • Tekrarlayan düşüklerde,

Ve yaş ilerlemesi söz konusu olan kadınlarda tüp bebek tedavisi uygulanabilmektedir.

Tüp bebek kaç yaşına kadar uygulanır?

Kadının menopoza girmemesi koşuluyla tüp bebek uygulanan kadınlar için gerçek bir yaş sınırı yoktur. 40’lı yaşlardaki pek çok kadın, bu yaşlarda alınan olumlu sonuç oranları çok yüksek olmamasına rağmen, tüp bebek denemeye devam edeler. Fakat 40 ile 44 yaşları arasında bir bebek sahibi olma olasılığı yaklaşık %10’dan fazla değil.

Tüp bebek tedavisi kimlere uygulanamaz?

  • Sperm üretimi olmayan erkeklerde.
  • Yumurta üretimi fonksiyonunu kaybetmiş olan kadınlarda.
  • Menopoz dönemine giren kadınlarda.
  • Hormon seviyeleri bozuk olan kadınlarda.
  • Cerrahi operasyonlar sonucu rahmi alınmak zorunda kalınan kadınlarda tüp bebek tedavisinin uygulanması maalesef pek mümkün değil.

Tüp bebek nasıl yapılır?

Tüp bebek tedavisine, anne adayının adetinin 2. yada 3. gününde başlanıyor. Erkek vede kadın üreme hücreleri, vücut sıcaklığındaki uygun bir ortamda 48 saat bekletiliyor. Bu sürede yumurtaların hemen hemen yarısında döllenme meydana geliyor. Döllenmiş yumurtaya embriyo deniyor. Embriyonun rahme ince bir katater yardımıyla yerleştirilmesiyle işlem gerçekleştirilmiş oluyor.

Katater:

Yaygın olarak silikondan yapılan, yorgan iğnesinden biraz daha kalın, 20 ile 25 cm uzunluğunda bir tüp. Vücut boşluğuna, kanal veya damara eklenebiliyor. Embriyonun, rahmin içine ağrısız bir şekilde bir şekilde transfer edilmesini sağlıyor.

Herhangi bir işlem yapılmayan çiftlerde, normal bir adet dönemindeki canlı doğum oranı %27.7’yken, tüp bebek yaptıranlarda bu oran %40 ile 45 aralığında. Tüp bebek tedavisinde başarı oranı, tecrübeli bir ekip vede gelişmiş laboratuvar teknikleri ile artabiliyor.

Tedaviye uygun görülen çiftlerin kısırlık sorunu tespit edilerek ilaç prosedürü belirleniyor önce. Bu aşama çok önemli. Çünkü tüp bebekte başarı şansını etkileyen en önemli faktör, kısırlık sorununa vede çiftin özelliklerine göre belirlenen tedavi yönteminin altında yatıyor.

Tüp bebek aşamaları nelerdir?

Tüp bebek uygulamasının aşama sayıları vede isimleri bazı kaynaklarda farklı adlandırılsa da her tüp bebek merkezinde uygulanan işlemler standart.

 

1. İlk muayene ve çiftin değerlendirilmesi

İlk olarak doktorunuz; gebelik, doğum, düşük vede seninle eşinin daha önce görmüş olduğunuz tedaviler hakkında hikayenizi dinleyerek eski tahlil ve raporlarınızı değerlendiriyor. Bunlar şu şekilde:

  • Geçirilen ameliyatlara ait raporlar ya da notlar.
  • Sperm tahlili.
  • Rahim filmi.
  • Kromozom analizi.
  • Sana ve eşine ait kan tahlilleri.
  • Önceki tedavilere ait raporlar.
  • Başka hastalıklarla ilgili raporlar.

Tüm bu verilere göre doktorunuz tarafından tüp bebek tedaviniz planlanıyor vede tedavinin uygulanacağı gün belirleniyor.

Muayeneler neticesinde çiftlerde herhangi bir sorun tespit edilemediğinde durum, nedeni tam olarak açıklanamayan infertil (kısırlık) olarak değerlendiriliyor. Böyle durumlarda yaşınız uygun olduğu takdirde aşılama tedavisi de görebilirsiniz. Eğer aşılama tedavisinden fayda sağlayamazsanız, diğer yardımcı üreme tekniklerinden  de faydalanabilirsiniz.

2. Yumurtalıkları uyarma ve yumurta oluşturma

Bu aşamada amaç, birden çok yumurta elde etmektir. Yumurtalıklarındaki iyi embriyoların seçilerek rahmine yerleştirilmesi gerekiyor. Bu yumurtaları oluşturmak için yumurta geliştirici ilaçlar kullanman (iğne tedavisi) gerekiyor.

Adet döneminin 3. gününde başlanan bu aşama yaklaşık olarak 12 gün sürmekte. Bu süreç içerisinde yumurta gelişimini vede ilaçlara verdiğin yanıtın kontrol altında tutulması için sık sık tüp bebek merkezine gitmelisin.

3. Yumurta toplama

Uyarılan yumurta hücreleri belirli bir olgunluğa eriştiklerinde, yumurtaların çatlamasını sağlayan çatlatma iğnesi yapılıyor. Yumurta toplama, 15 ile 20 dakika alan bir işlem. Bu aşamada genellikle lokal anestezi tercih edilse de çok stresli olursan eğer genel anestezi de uygulanabilir.

Yumurtaların toplandığı aşamada eşinin de sperm örneğini vermesi gerekmekte. Sperm veremeyen adaylardan Mikro TESE yöntemiyle sperm alınıyor. Bu işlem de ortalama 30 dakika kadar. Yumurta toplama günü verilecek sperm örneği için eşinin 2 ile 4 günlük bir cinsel perhiz yapması gerekiyor. Bu süre 7 günden de uzun olmaması lazım.

Mikro TESE:

Menisinde hiç sperm bulunmayan erkeklerin testislerinden, mikroskopik operasyon ile alınan dokudan sperm elde edilmesi işlemi.

4. Döllenme

Elde edilen yumurta vede sperm hücreleri arasından en kaliteli olanlar alınarak döllenme gerçekleştiriliyor. Döllenme işleminde, üreme hücrelerinin durumuna göre klasik yada mikroenjeksiyon yöntemleri tercih ediliyor. Oluşan embriyolar transfer gününe dek hazırlanıyor. İyi ve kaliteli olan embriyolar özenle seçiliyor.

  • Klasik tüp bebek yöntemi: Bu yöntemde spermler, yumurtanın yanına bırakılıyor vede spermlerin kendi kendilerine yumurtanın içine girip döllenme işlemini gerçekleştirmeleri bekleniyor.
  • Mikroenjeksiyon tüp bebek yöntemi: Spermin mikroskop altında, bir pipet aracılığıyla direkt olarak yumurtanın içerisine enjekte edilmesiyle gerçekleşiyor. Buradaki amaç, sperm ve yumurtanın başarılı bir şekilde yüksek oranda döllenmesini sağlamak. Mikroenjeksiyon, şiddetli erkek kısırlıklarında yaygın olarak kullanılıyor.
5. Embriyo transferi

En kaliteli embriyo, 5 ile 10 dakika kadar süren transfer işlemiyle rahmine yerleştiriliyor. Bu esnada herhangi bir acı veya ağrı hissetmiyorsun. Embriyo transferi gerçekleştiğinde tüp bebek tedavin tamamlanmış oluyor zaten. Transferden 12 gün sonra gebelik testi yaptırarak sonucu öğrenebilirsin. Doktorlar, gebelik testine kadar olan süreç içerisinde cinsel beraberlik hiç önermiyorlar.

Embriyo transferi sonrasında kalan kaliteli embriyoların dondurulması

Tüp bebek tedavisinde transfer sonrasında kalan kaliteli embriyoların dondurulması vede saklanması, o ayki tedavide gebelik olmazsa sonrasında kullanılması için iyi bir seçenek. Donmuş embriyoların transfer hazırlığında alınan ilaçlar, kullanım ve maliyet açısından da daha kolay vede ucuz.

6. Gebelik testi

Transfer işlemi gerçekleştikten 12 gün sonra gebelik testi yapılarak, hamileliğin oluşma durumun kontrol edilmelidir. Uygulanan test, her hastanede yapılan normal gebelik testinden farklı değildir.

Tüm bu aşamaların neticesinde, tüp bebek tedavi süresinin yaklaşık olarak sadece 1 ay sürdüğünü söyleyebiliriz.

Tüp bebek öncesi kilo verilmeli mi?

Hamile kalmaya çalışan obez kadınlar için çok sayıda potansiyel komplikasyon riski vardır. Bunlardan bazıları şunlardır;

  • Yumurtlamayı düzenlemek yada başlatmak için yaygın olarak kullanılan ilaçlara daha düşük yanıt verirler.
  • Genellikle PCOS (polikistik over) vardır vede sık sık ilaç kullanımına ihtiyaç duyarlar.
  • Obez kadınlarda; aşırı uyarım ve yumurtlamayı indüklemek için kullanılan ilaçlara aşırı yanıt verilmesi sebebiyle çoğul gebelik riski daha yüksek. Bu, çoğu kadın için iyi bir şey gibi görünse de, çoğul gebelikler daha fazla sayıda obstetrik komplikasyona yol açabiliyor.

Prof. Dr. Bülent Tıraş, bu konuda şunları söylüyor:

“Hamilelik öncesi kilo verme stratejisi, normal zamandaki ile aynıdır. Daha sağlıklı vede aktif hale gelmek için yaşam tarzı değiştirilmelidir. Açıkçası kilolu kadınların beslenme düzenleri, tüp bebekte önemli bir rol oynar. Tedaviden hemen önce kilo vermeye çalışan kadınlar dengeli bir diyet uygulamalı vede düzenli beslenmelidir.

Hızlı kilo vermek için aç kalınan diyetler uygulamak, uzun vadeli sağlık için kötü olabilir vede iyi olmaktan ziyada anne adayına daha fazla zarar verir. Bunun dışında, düzenli egzersiz yapmak, rahatlama teknikleri geliştirmek vede üç tam öğün (kahvaltı, öğle yemeği ve akşam yemeği) yemek gerekir.

Ayrıca yüksek miktarda şeker içeren yiyecekler tüketilmemeli ve şeker ihtiyacı, meyve gibi daha sağlıklı yiyecekler ile giderilmesi önemlidir. Taze meyveler, koyu yeşil yapraklı sebzeler ve kuru yemişler mutlaka tüketilmelidir.

En önemlisi, anne adayı eğer sigara içiyorsa, çok sayıda sağlık sorununa yol açtığı için mutlaka bırakmalıdır. Tüp bebekte başarı şansını artırmak için sağlıklı beslenmeli vede sağlıklı kiloda kalmalısınız.

Eğer aşırı kilolu yada obez iseniz mutlaka bir diyetisyenden yardım almalı ve hareketsiz yaşam tarzından kurtulmalısınız. Aşırı kilolu kadınlarda; sezaryen doğum, iri bebek sendromu, gestasyonel diyabet vede hipertansiyon gibi komplikasyon riski daha fazladır.”

Tüp bebek denemesinde başarısızlık

Tüp bebek tedavisinde başarıyı etkileyen pek çok faktör vardır ve en önemlisi annenin yaşıdır. Bunun yanı sıra;

  • Yumurta rezervi.
  • Stres.
  • Sigara kullanımı. (Sigara kullanımı tüp bebek tedavisinde ciddi bir risk unsuru. Gebelik şansının yüksek oranda artması için tüp bebek tedavisinden en az 3 ay önce sigaranın bırakılması gerekiyor.)
  • Fazla kilo.
  • Tüplerde sıvı birikmesi.
  • Sperm kalitesindeki düşüklük de tedavide başarıyı etkileyen unsurlardan.

Tüp bebek tedavisi başarısız olursa 2. uygulama ne zaman yapılabilir?

Başarısız tüp bebek uygulamasının ardından 2. tüp bebek denemesini, 2 ay sonra yapabilirsiniz. İlk denemede başarısız olup da sonraki denemelerde başarılı sonuçlar alan çok fazla çift vardır. Tüp bebek uygulamasını 4 kez yaptıranlarda, başarı yüzdesinin %90’ın üzerine çıktığını da söylemeliyiz.

Tüp bebek kaç defa denenebilir?

Tüp bebek tedavisi gören kişilerin çoğu başarılı olana kadar denemeye devam ederler. Tedavinin birinci yada ikinci döngüden sonra işe yarayacağına dair bir garanti yok. Ayrıca, bazı çiftlerde hiç bir zaman başarı elde edilmeyedebilir. Fakat, tüp bebek tedavisi gören bireylerin ve çiftlerin % 50’si başarılıdır. Bazı çiftler ilk döngüden sonra bebek sahibi olabilirler fakat yüzdesi büyük değildir.

Bu sebeple denemeye devam etmeniz gerekebilir. Bir araştırmaya göre, çoğu çiftin hamilelik elde edilmeden önce yaklaşık 6 embriyo transferine ihtiyaç duyacağını öne sürüyor. Aslında tüp bebek tedavisinde (IVF) sayı sınırı yoktur. Bu karar tamamen sana, eşine ve doğum uzmanına bağlıdır. Bazı çiftler 10’dan fazla kez tüp bebek (IVF) yaptırabiliyor, diğerleri ilk denemeden sonra bırakabiliyor.

Tüp bebek (IVF) sayısına eşinle birlikte karar verebilirsiniz, fakat tedavi ile ilişkili mali kaybın farkında olmanız gerekir. Özel sağlık sigortan varsa, kapsadığı tedavilere, sayısına yada ne kadarı için ödeme yapacaklarına dair sınırlamalar hakkında bilgi edinmelisin.

Tekrarlayan tutunma başarısızlığı nedir? Nedenleri nelerdir?

Tekrarlayan tutunma başarısızlığı veya RIF (Recurrent İmplantation Failure) tanımı genelde morfolojik olarak iyi kalitede bir yada iki embriyo transferinin yapıldığı üç başarısız tüp bebek tedavisine deniyor. Nedenlerini ise şöyle sıralayabiliriz;

  • Rahim içinde embriyoların tutunacağı bölgede bulunan miyomlar, polipler, enfeksiyon, iltihaplanma ve rahim içi yapışıklıkları olması.
  • Tüplerin uç kısımlarının tıkalı olduğu bazı durumlarda içinde sıvı birikmesi (hidrosalpenks).
  • Embriyoların kromozomal bozukluklarının artmış oranda görülmesi,
  • Kazanılmış veya doğuştan gelen pıhtılaşma bozuklukları (trombofililer).

Embriyoların kromozomal bozukluklarıyla ilgili olan sorunlara karşı uygulanan kapsamlı kromozom analizinden de (CGH Array Testi) bahsedelim. Gebelikte başarı oranını artırılabilen bu yöntemle 46 kromozom 12 saatte incelenmektedir. Genetik olarak sağlıklı, sayı vede şekil olarak normal olan embriyolar ana rahmine transfer ediliyor. Böylelikle, gebelik oranları artarken, düşük riski de azaltılabiliyor.

Kişiye özel embriyo transferi nasıl yapılıyor?

Tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı yaşayan çiftler için, kişiye özel olarak belirlenen embriyo tutunma zamanı ile yapılan transferler umut kaynağı oluyor. Nasıl yapıldığına gelirsek eğer,

  • Önce standart bir tüp bebek tedavisi uygulanıyor vede elde edilen embriyolar dondurularak saklanıyor,
  • Hastanın kendi doğal döngüsü içerisinde yumurtlamayı sağlayan LH hormonunun arttığı gün takip ediliyor vede (bugünden 7 gün sonra ya da hormon ile rahim hazırlığı yapılıyorsa rahim zarı 7 mm’yi geçince) progesteron hormonu başladıktan 5 gün sonra rahim zarından bir doku örneği alınıp ERA testine gönderiliyor,
  • Test sonucu rahim zarının tutunma için uygun (reseptif) olup olmadığı (non-reseptif) tespit ediliyor,
  • Bu sonuca göre hastanın rahim zarı tutunmaya uygun olan gün belirleniyor vede embriyo transferi bir sonraki siklus belirlenen günde gerçekleştiriliyor,
  • İlk veriler bu test kullanıldığında hastaların bir bölümünde tutunma penceresinin farklı günlere kaydığını vede bu günün tespit edilmesi ile embriyo transferinin kişiselleştirilerek olumlu sonuçlar alınabileceğini ortaya koyuyor,

ERA (Endometrial Reseptivite Array) testi: Rahim zarının tutunmaya elverişli veya elverişli olmadığını ortaya koyabilen bir test.

24 sure tekniği

Tüp bebek tedavisinde başarı oranını arttırmak vede kusurlu embriyoları tespit edebilmek için birçok çalışma yapılıyor. 24 sure tekniği de bunlardan bir tanesi!

24 sure, önceki tarama testlerinin aksine 46 kromozomun da aynı anda incelenebilmesini sağlayan bir yöntemdir. Bu teknik ile yumurta vede spermin laboratuvar ortamında bir araya getirilerek oluşturduğu embriyo detaylı olarak inceleniyor ve tüm özellikleri belirlenebiliyor. Yani bebeğin yaşamasını yada sağlıklı olmasını engelleyecek kusurlar, embriyo ana rahmine yerleştirilmeden önce tespit ediliyor. Böylece rahme yerleştirilecek en sağlıklı embriyo seçilmiş oluyor.

24 sure tekniği sayesinde;

  • Tüp bebek yönteminde başarı oranının arttırılması.
  • Düşük doğumların engellenmesi.
  • Tek embriyo transferi yapılarak çoğul gebeliklerin azaltılması.
  • Bebeğin sağlıklı bir şekilde doğması amaçlanıyor.

Bu tarama tekniği, Türkiye’nin de aralarında olduğu 15  tane ülkede uygulanıyor. Hem de tüm işlemler 12 saat gibi kısa bir sürede sonlandırılıyor.

Tüp bebek tedavisinde akupunktur yöntemi

Akupunktur, vücut üzerinde bulunan belli noktaları iğne vede lazerle uyararak sinirsel iletişimi düzenleyip dengeler. Bu sayede vücuda sağlık vermeyi amaçlayan alternatif bir yöntemdir. Uzun bir tarihi geçmişi olan akupunktur;

  • Ağrı tedavisi.
  • Kilo verme.
  • Stres azaltma gibi amaçlarla yapılır.

Tüp bebek tedavisinde başarısızlığı arttıran faktörlerden birinin stres olduğunu daha önce söylemiştik. Akupunktur ile tüp bebek tedavisi olan anne adayının üzerindeki stresi azaltarak düşük vede embriyonun tutunamaması sorunlarının ortadan kalkması sağlanabiliyor.

Tüp bebeğin başarısız olma nedenlerinden biri de embriyonun tutunacağı endometrium adlı tabakasının yeterli kalınlığa ulaşamamasıdır. Akupunktur noktalarına yapılan uyarı ile beta-endorfin adlı maddenin salgılanmasını vede kan akışı arttırarak endometrium tabakasının kalınlaşmasını sağlar. Bu sayede rahimde gebeliğin oluşmasını sağlayan şartları olgunlaştırır. Bu yönleriyle de akupunkturun tüp bebek tedavisinin başarı oranını güçlendirdiği de gözlemlenmiştir.

Kaynak:

Bülent TIRAŞ- Tüp Bebek Tedavisi Hakkında Kapsamlı Kılavuz